نظام رحامت در اسلام (1)

بسم الله النّور

نظام رحامت بر بستر نظام زوجیت شکل می گیرد و محور رحامت در ساخت یک تمدن، زنان هستند. زوجیت حضرت علی علیه السلام و حضرت فاطمه سلام الله علیها، ازدواج بی نظیری است، زیرا این دو بزرگوار، تنها زوج معصوم عالمند. در چنین روزی اولین مولود این اصلاب الشامخه و ارحام المطهره متولد شد و حضرت علی و زهرا علیهما السلام به مقام پدری و مادری رسیدند. نسل طیب محصول رحم (حرث[1]) طیب و نطفه طیب است. و زمانی این طیب نسل حاصل می شود که زوجیت میان الطیبین و الطیبات[2] صورت گرفته باشد. حاصل چنین زوجیتی، «ذریه طیبه» بر محور «شجره طیبه ولایت» است.

محور و منشأ تشکیل جامعه کوچک (خانواده، عشیره و قبیله)، زن است و این از نشانه‏‌های عظمت زن و اثرگذاری اوست، زیرا در ذیل آیه مورد بحث، سخن از ارحام است: «واتَّقوا اللهَ الَّذی تَسائلونَ بِهِ والأ‏رحام»[3]. هرچند در صدر آیه سهم اساسی به مرد داده شده است: «یا أیُّهَا النّاسُ اتَّقوا رَبَّکُمُ الَّذی خَلَقَکُم مِن نَفسٍ واحِدَةٍ»[4]؛ لیکن برای اینکه گمان نشود جامعه بزرگ را تنها مرد می‌‏سازد، بدون فاصله به آفرینش زن از همان حقیقت واحده تصریح و سپس به رحم که محور بسیاری از احکام فقهی خانواده است، اشاره می‏کند تا معلوم شود سهم بزرگی از بنیان‌گذاری جوامع به زن بازمی‏‌گردد که محور تشکیل خانواده و دیگر جوامع کوچک است.

توضیح آن‌که قرآن کریم نخست جامعه کوچک را با محوریّت «رحامت زن»، نه «صلابت مرد» می‏‌سازد تا پس از ساخته شدن آن، جامعه بزرگ با کنار هم قرار گرفتن جوامع کوچک شکل گیرد؛ و همان‏‌گونه که از اجتماع آ‌ب‏‌های آلوده، دریایی زلال پدید نخواهد آمد، از انبوه خانواده‌‏های آلوده و ارحام ناسالم نیز هرگز مدینه فاضله شکل نمی‏‌گیرد.

آفرینش انسان هرچند از صلب و ترائب است: «یَخرُجُ مِن بَینِ الصُّلبِ والتَّرائِب»[5]، ولی آنچه بستگان را به هم پیوند داده و محرم می‌‏کند رحم زن است، نه صلب مرد، از این‌‏رو به بستگان (فرزندان عمو، عمه، خاله و دایی) هرکسی «ارحام» می‏‌گویند، چون به یک رحم و زهدان مرتبطند.

قرآن کریم درباره جوامع کوچک می‏‌فرماید: «یا أیُّهَا النّاسُ إنّا خَلَقناکُم مِن ذَکَرٍ واُنثی وجَعَلناکُم شُعوباً وقَبائِلَ لِتَعارَفوا... »[6]؛ «وهُوَ الَّذی خَلَقَ مِنَ الماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وصِهراً وکانَ رَبُّکَ قَدیرا»[7]. در آیه نخست منشأ پیدایش جوامع کوچک (قبائل و شعوب) مرد و زن هستند؛ ولی آنچه آن‌‏ها را به هم پیوند می‌‏دهد، رحامت (رحم زن) است نه صلابت (صُلْب مرد).

در آیه دوم نیز سبب را از نسب جدا کرده است، ولی آن دو را در برابر هم قرار نداده است، بلکه می‏‌فرماید خداوند از آب بشری آفرید و او را نسب و صهر (داماد) قرارداد، معلوم می‏‌شود پیوندهای سببی (دامادی از راه ازدواج) در اسلام به پیوندهای نسبی ملحق می‌‏شود، چنان‏که از خطبه عقدی که پیامبر اکرم‏صلی الله علیه و آله و سلم در مراسم ازدواج حضرت علی و حضرت زهرا (علیهماالسلام) و نیز حضرت جواد (علیه‌السلام) در مراسم ازدواجشان خواندند[8]، استفاده می‏‌شود: إنّ الله جعل المصاهرة نسباً لاحقاً.[2][9] دامادی نسب لاحق است؛ یعنی همانند نسب «محرمیت» و «رحامت» را در پی دارد و بیگانه‌‏ها با محوریت رحم، ارحام یکدیگر می‏‌گردند، هرچند همه احکام رحامت بر آن مترتب نیستند.

حاصل آن‌که زن سهم تعیین‌کننده‌ای در پیوند ارحام و تشکیل جوامع کوچک دارد. ازاین‌رو، بر اساس آیات قرآن و گواهی تاریخ به نوادگان هر فردی، چه از طریق دختر و چه از طریق پسر، اولاد اطلاق شده و به همین دلیل به فرزندان حضرت زهرا (سلام‌الله علیها) اولاد و ذریه پیامبر اسلام گفته می‌شود.[10]



[1] بقره، 223

[2] نور، 26

[3] نساء، 1

[4] همان

[5] طارق، 7

[6] حجرات، 13

[7] فرقان، 54

[8] الکافی، ج5، ص373.

[9] کشف الغمه، ج1، ص306؛ بحار الانوار، ج43، ص119

[10] تفسیر تسنیم ج17 ص 173 تا 175

سائلِ معنا
۲۱ خرداد ۹۶ , ۱۱:۱۱
سلام علیکم

مطلب خوب و پر باری بود...
مباحث صله رحم رو وقتی از آقای صمدی آملی میشنیدم... ابتدئا همین بحث رو مطرح فرمودن و اینکه مواصلت از طریق زن شکل میگیره و...

اما علامه حسن زاده آملی در تفسیر قرآن یک بحثی رو مطرح می کنند که سالهاست روی این مسئله تاکید دارند... و تقریبا در بین تفاسیر متاخر موجود همچین رویکردی دیده نشده...
و اون بحث تفسیر آفاقی و تفسیر انفسی آیات است...
ایشون تاکید دارن که اغلب تفاسیر به روش آفاقی تفسیر میکنند که البته لازم و به جا هست... اما نباید از تفسیر انفسی غافل شد ... 
بعضی ها تفسیر انفسی رو تفسیر به رای معنا کردند که اینگونه نیست...
مثلا در مورد همین صله رحم آقای صمدی حقیقت مواصلت با رحم رو مطرح میکنند و خیرات و برکات مترتب بر اون رو بیان میکنند... و بعد میفرمایند خب آیا مراد از رحم فقط رحم مادر جسمی ما هست؟...
آیا انسان فقط در رحم مادر جسمی اش پرورده میشود؟
بعد به این سمت میره که رحم مادر ، رحم اول پرورش انسان در نظام هستی است... بعد از تولد از رحم اول انسان وارد رحم دوم نظام هستی میشود و این رحم دوم، رحم عالم طبیعت است...
و صله رحم در این رحم دوم را تفکر در آیات الهی معنا میکنند... و تمام عالم طبیعت را آیات الهی معرفی میکنند و میفرمایند همانطور که صله با اقوامی که به واسطه رحم مادر یا همسر به هم محرم یا مرتبط شده اند موجب مودت و رحمت و برکات دیگر میشود... مواصلت با همه خلایقی که به واسطه رحم دوم به هم مرتبط هستن (از راه تفکر در آیات الهی) موجب محرم شدن و رو شدن سِرِّ این خلایقی که به این رحم مرتبط هستن میشود و انسان به سمت مقام قرب و معرفت حق میرود...


پاسخ :

علیکم السلام
بله بنده هم جسته و گریخته برخی مطالب ایشون رو در مورد دیدم و به نظرم کامل ترین بیان در زمینه رحامت و مسئله صله رحم رو علامه حسن زاده داشتند.
خاطرتون هست این مبحثی که فرمودید دقیقا در کجا گفته شده؟
استاد عباسی هم وقتی موضوع جنین حکمت رو مطرح می کنند ارجاعشون به مباحث علامه حسن زاده  هست. و یکی از مباحث بنیانی ایشون برای تفکیک حکمت از فلسفه دقیقا همن موضوع جنین حکمت هست.

بحث نظام رحامت یکی از بخش های پایان نامه ام بود که ان شاء الله به مروز منتشر می کنم. البته سطح نظام رحامتی که بنده مطالعه کردم خانواده بود و به عالم طبیعت نرسید که البته می توان به طبیعت هم آن را رساند. از طریق مفهوم «حرث» و مراتب ارحام از عالم انسانی تا کلیه نظام خلقت.
آیات متعدد هم گویای گستردگی مراتب ارحام هست. مانند آیات 75 سوره انفال و 6 سوره احزاب.
سائلِ معنا
۲۱ خرداد ۹۶ , ۱۲:۳۷
آقای صمدی آملی حدود یک سال پیش در برنامه عصر خانواده (تردید دارم) شبکه دو چند جلسه ای در موضوع "نسل پاک" در قالب برنامه ای مستند مطالبی رو تبیین کردند...
در این برنامه در بعضی قسمتها ارجاع میدن به برخی از متون "علامه حسن زاده"... میتونید از اینجا منابع مرتبط رو پیدا کنید...
این آدرسش هست: http://www.tafrid.ir/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DA%A9/

پاسخ :

خیلی متشکرم
ان شاء الله می بینم.
سائلِ معنا
۲۱ خرداد ۹۶ , ۱۲:۳۹
http://www.tafrid.ir/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DA%A9/
شبنم بیقرار
۲۱ خرداد ۹۶ , ۱۳:۱۸
من به نظرم دقیق متوجه نشدم!
محوریت رحامت در خانواده؟عشیره؟ خب یعنی اگر دو نفر از صلب پدر باهم ارتباط داشته باشن توی یه جامعه کووچک نمیگنجن؟

پاسخ :

یعنی محور رحامت و محرمیت در خانواده رحم زن هست. همون طوری که لایه های رحامت در نمودار نشان داده شدند. زن محور هست ولی این به این معنی نیست که ارتباط از طریق پدر ایجاد نمی شود. چون فرزند محصول ارحام و اصلاب هست.

متوجه سؤالتون نشدم. اگر ممکن هست مثال بزنید.

شبنم بیقرار
۲۱ خرداد ۹۶ , ۱۷:۳۳
خب منظورم همین بود که چرا می فرمایید رحم زن محوره؟ مگه از طرف پدر محرمیت نمیاد؟
 مثلا دختر و پسری که از یه پدر و دو مادر هستن با هم محرمن. پس چه جوری رحم زن محوره؟

چون منظورتون از جامعه کوچک رو نفهمیدم پرسیدم که منظور خانواده هست یا عشیره(فامیل)؟

پاسخ :

1- «چرا می فرمایید رحم زن محوره؟ مگه از طرف پدر محرمیت نمیاد؟»
به دلیل واژه رحم، و این که خداوند زن رو امانتدار این نعمت بزرگ الهی یعنی «رحم» قرار داده.
خیر محرمیت از جانب مادر هست نه پدر.
حتی در رضاع هم شیر مادر منشاء محرمیت هست.

2- دختر و پسری که از یه پدر و دو مادر هستن با هم محرمن. پس چه جوری رحم زن محوره؟
در مورد سؤال شما، این پیوند سببی هست که این محرمیت رو ایجاد کرده و نه نسبی. در پیوند سببی هم محور محرمیت با زن هست که در ادامه توضیح کامل رو آوردم.
شما محوریت رو در نظر بگیرید. نه رحم واحد.
اون فرزندان مولود دو رحمند و مایه اتصال آن مرد با این دو رحم، ازدواجی است که از طریق آن مرد با این زنان صورت گرفته و به این ارحام محرم شده.

3- منظور از جامعه کوچک خانواده ای هست که از ازدواج زن و مرد ایجاد می شود  و با ادامه نسل ها تبدیل به عشیره و فامیل شده و همین واحدها در کنار هم یک جامعه رو می سازند.

4-پاسخ کامل سوال شما در صفحات 37 تا 40 کتاب زن در آیینه جلال و جمال آمده.

«قانون صله رحم ، اصل مهمی است که جامعه کوچک را درست تربیت کرده ، زمینه شکوفایی جوامع بزرگ را فراهم می نماید. صله رحم ، اصل حاکم بر ارحام و محارم و وابستگان خانوادگی است و منشأ همه این رحامتها و وابستگیها ، پیدایش همه اعضا از یک رحم است و آن رحم که مبدأ تکون اعضای به هم پیوسته است ، جزء زن است و در حقیقت، مقام والای زن است که پایه گذار قانون ارحام و صله رحم و محرمیت و... است . نتیجه آنکه مهره اصلی خانواده و رحامت را زن به عهده دارد ؛ گرچه مرد مسئول کارهای اجرایی و تأمین هزینه های زندگی و مانند آن است. از این رهگذر ، قرآن کریم ضمن توصیه انسان به گرامی داشتن پدر و مادر ، زحمات مادر را که زایمان و شیردادن است و منشأ اصلی آنها رحم است ، یادآور می شود ؛

﴿ ووصّینا الإنسان بوالدیه إحساناً حملته أُمّه کرهاً و وضعته کرهاً و حمله و فصاله ثلثون شهراً ﴾ 

و انسان را نسبت به پدر و مادرش به احسان سفارش کردیم ، مادرش با تحمل رنج به او باردار شد و با رنج او را به دنیا آورد و بار برداشتن و از شیر گرفتنش سی ماه است .

﴿ حملته أُمّه وهناً علی وهن و فصاله فی عامین ﴾

مادرش به او باردار شد ، سستی بر روی و از شیر باز گرفتنش در دو سال است .

و نیز حضرت امام زینِ العابدین ( علیه السلام ) در رساله حقوق که لزوم رعایت حقوق ارحام را به مقدار پیوستگی و قرابت به رحم بیان فرموده است، اولین حق را در نظام خانوادگی به مادر داده ؛ آنگاه از حق پدر سخن به میان آورده است : « و حقوق رحمک کثیرة متّصلة بقدر اتّصال الرّحم فی القرابة ؛ فأوجبها علیک حقّ أُمّک ثمّ حقّ أبیک ثمّ حقّ ولدک ثمّ حقّ أخیک ثمّ الأقرب فالأقرب ».

زن ، نه تنها در ایجاد رابطه رحامت میان اعضای نَسَبی خانواده نقش دارد بلکه در ایجاد پیوند رحمی میان وابستگان سببی نیز مؤثر است ؛ (دقیقا بخشی که سوال شما بود و البته در متن هم به آن اشاره شده بود.)زیرا در اسلام ، وابستگان سببی ، همانند پیوستگان نسبی، از رحامت خاص برخوردارند و قانون مصاهرت ، مقررات فراوانی همراه دارد. بر پایه خطبه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مراسم عقد زناشویی حضرت امیر مؤمنان، علی(ع) و حضرت فاطمه زهرا(علیهاالسلام) مصاهره و دامادی ، ملحق به نسب است و عروس و داماد به منزله فرزندان دو خانواده و نیز اعضای دو خانواده ، مخصوصاً پدران و مادران ، به منزله

افراد یک خانواده اند و این قانونِ مستفاد از خطبه رسول اکرم و نیز از خطبه عقد زناشویی حضرت جواد (ع) توسط حضرت امام رضا(ع) (6) استفاده شده از آیه :

﴿هو الّذی خلق من الماء بشراً فجعله نسباً و صهراً ﴾ (7)

و اوست کسی که از آب ، بشری آفرید و او را [ دارای خویشاوندیِ ] نَسَبی و دامادی قرار داد ،

استنباط می شود. و از اینجا وارد مطلب مهم می شویم و آن روشن شدن نقش زن در ایجاد ارتباط بین مرد به عنوان پدر و بین افرادی که بعدا متولد می شوند به عنوان فرزندان . یعنی زن اولا مرد را جذب کرده، رأفت و عاطفت را محور ارتباط با او قرار می دهد؛ سپس به کمک همان عنصر آرام و فرد رئوف و مطمئن، خانواده آرام و ارحام مهربان را تشکیل می دهد . اگر این مسئله مُستدلّ شود ، روشن خواهد شد که اصالت خانواده به عهده زن و نیز پایه اصیل تأسیس حوزه رحامت و تشکیل حکومت مهر و رأفت ، همانا زن است. او مرد اجنبی را خویشاوند می کند و با تکثیر نسل ، دو خانواده را با مصاهره به هم مرتبط می نماید و بر اثر رضاع ، افراد بیگانه را محرم می کند و پیوند رضاعی را چون پیوند مصاهره ، به رابطه رحامت نزدیک می نماید.»

 
5- یک نکته ای هم هست که باید در مبحث محرمیت به آن توجه شود که امیدوارم به پیچیدگی مباحث مطرح شده در این پست اضافه نکند.
یکی مبحث حریم هست. در مبحث حریم، زن در خانواده دارای حریم ویژه هست و اذن ورود به این حریم از طریق خطبه عقد صورت می گیرد و به همین دلیل منشاء محرمیت زن هست. یعنی این حریم زن است که تعیین می کند چه کسی محرم این حریم است یا خیر.
و دیگری همان نمودار که ترسیم شده که البته باید کامل شود. در این نمودار زن در اولین لایه، یعنی مرکز دایره به همه ی افراد لایه های بالاتر محرم است. و این دقیقا محوریت زن رو در نظام رحامت و محرمیت نشان می دهد. اما در لایه های بعد و از محیط دایره به سمت مرکز این گونه نیست که شرح مفصل ترش بماند برای زمان دیگر. 

وخدایی که دراین نزدیکیست ..!
۲۲ خرداد ۹۶ , ۰۲:۴۴
تایم بدید بخونیم

قصدم سر زدن بود به بچه ها 
حالا که انقدر قشنگ بروزه میخوانیم 

پاسخ :

ممنون که بعد از این همه مدت به ما سر زدید. البته عذر شما موجه هست و دلیلش مشغولیت های به خیری هست که دارید.
سپاس از همراهی شما
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
بسم الله الرحمن الرحیم
ان شاءالله در اینجا به عنوان
«کرسی آزاداندیشی مجازی زن و خانواده»
دیدگاه هایم را در باب موضوعات مختلف پیرامون زنان با تمرکز بر تعریف و تبیین جایگاه و نقش زن و خانواده در اسلام و قرآن خواهم نوشت.
مشی کلی این وبلاگ نگاه منصفانه و واقع بینانه در قضاوت بین آراء گوناگون و متنوع صادر شده از متفکران و نظریه پردازان شرقی و غربی است، لذا جهت گیری های فمینیستی و امثالهم در اینجا اعتباری ندارند.
مطالب مندرج در این وبلاگ نتیجه سال ها مطالعه و برآیند آموخته های بنده است که در جهت منویات امام خامنه ای آن ها را به اشتراک میگذارم. طبیعتا نظراتم نه نظری نهایی و جامع است و نه بدون اشکال. فقط فتح بابی است برای جور دیگر نگریستن به جنس «زن».
نظرات در این وبلاگ باز است و همه ی نظرات موافق و مخالف به شرط عدم توهین محترمند و فقط نظرات حاوی توهین حذف خواهند شد.

لازم به ذکر است هر گونه کپی برداری یا نشر مطالب وبلاگ «صالحات» منوط به اجازه نویسنده ی وبلاگ است.
پیوندها
Designed By Erfan Powered by Bayan