اندیشه 7- داستان ملکه سبا در قرآن کریم (2)

بسم الله النّور

در ادامه ی مطلب قبل آیت الله جوادی آملی به شرح آیات ماجرای دعوت سلیمان نبی از ملکه سبأ اشاره می کنند.

«آن روز در فاصله دورتری از فلسطین و در سرزمین یمن بانویی سلطنت می‏کرد که قرآن از زبان هدهد سلطنت او را چنین تصویر می‏کند:

انّی وجدت امرأة تملکهم وأُوتیت من کلّ شی‏ء ولها عرش عظیم وجدتها وقومها یسجدون للشمس من دون اللَّه

من زنی را یافتم که بر آنها سلطنت می‏کرد و از هر چیزی به او داده شده بود و تختی بزرگ داشت. او و قومش را چنین یافتم که به جای خدا به خورشید سجده می‏کردند.

بعد از رسیدن این گزارش به سلیمان ـ سلام ‏اللَّه علیه ـ آن حضرت نامه کوتاهی نوشت که:

انّه من سلیمان وانّه بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم أن لا تعلوا علی وأتونی مسلمین

نامه از سلیمان است و در آن نوشته است: به نام خداوند رحمتگر مهربان بر من بزرگی مکنید و مرا از درِ طاعت درآیید.

این نامه وقتی توسط هدهد به دربار آن بانو رسید اولاً نامه را با کرم ستود:

انّی ألقی الی کتاب کریم

کرامت نامه تنها در مهر کردن آن نبود، بلکه محتوای نامه مایه کرامت آن بود. گرچه ادب صوری آن گونه نامه‏ نگاری و نامه‏ رسانی هم بی‏ نقش نیست ولی سهم مؤثر در کرامت نامه، همان مضمون نامه است، این بانو گفت: این کتاب از طرف سلیمان است و محتوای آن دعوت به اسلام. لذا با درباریانش مشورت کرد آن ها گفتند:

نحن أُولوا قوّة وأُولوا بأس شدید

از نظر مسائل سیاسی و نظامی قدرتمندیم و کمبودی نداریم اما:

والأمر الیک فانظری ماذا تأمرین

تصمیم ‏گیری نهایی با شماست که مسؤول کشورید.

از این به بعد باید دید که تهور چیست و شجاعت کدام است، ترس چیست و احتیاط کدام است، جهل چیست، و عقل کدام است؟ تسلیم نشدن در برابر حق شجاعت نیست بلکه تهور است. این که در پیشگاه حق خضوع نمی‏کنند آن درندگی است نه قدرت. لذا این بانو گفت که من او را می‏ آزمایم ببینم هدف او قدرت های دنیایی است یا راه انبیا را طی کرده است. او در آغاز با امور مادی سلیمان را آزمود و گفت:

انّی مرسلة الیهم بهدیّة فناظرة بم یرجع المرسلون

من هدیه ‏ای برای آنها می‏فرستم، آنگاه منتظر می‏مانم تا ببینم این پیک‏ های من که هدایا را بردند چه پیامی می‏آورند اگر آنها مسائل مالی طلب بکنند، باج و خراج بخواهند و حاضر شوند در قبال مالی که به آنها می‏ پردازیم، دست از دعوت ما بردارند، دیگر لازم نیست ما مکتب آنها را بپذیریم و اگر چنین نشد، و آن ها با این هدایای مالی قانع نشدند، ما تصمیم دیگر می‏گیریم. وقتی هدایا را فرستاد و سلیمان ـ سلام‏ اللَّه علیه ـ هدایا را ردّ کرد و فرمود:

بل أنتم بهدیّتکم تفرحون

شما به ارمغان خود، شادمانی می‏کنید.

جوابی داد که آن بانو فهمید نظام سلیمان نظام مالی نیست که تطمیع او ممکن باشد، نظامی نیست که بتوان با دادن قدرت و اختیار و منافع کشور، او را راضی کرد، تا از دعوت به اسلام صرف ‏نظر کند. از سوی دیگر او می‏ دانست که:

انّ الملوک اذا دخلوا قریة أفسدوها وجعلوا أعزّة أهلها أذلّةً وکذلک یفعلون

در این که ذیل آیه، کلام آن بانو است یا امضای الهی مسأله دیگری است ـ یعنی قدرتمندان اگر وارد منطقه‏ ای بشوند عزیزان را ذلیل می‏کنند و ذلیلان را ممکن است عزیز بکنند، به هر حال عزت های مجازی را به دست ذلت می‏سپارند. بدین جهت او گفت: من برای ملاقات و دیدار سلیمان آماده ‏ام.

البته قبل از این که ملکه سبا به زیارت سلیمان ـ سلام‏ اللَّه علیه ـ مشرف بشود تخت ملکه را با پیشنهاد آن حضرت به حضورش آوردند.

قال الّذی عنده علم من الکتاب أنا آتیک به قبل أن یرتدّ الیک طرفک

کسی که چیزی از علم کتاب نزدش بود گفت من آن را قبل از چشم به هم زدن شما یا در نزدیک‏ترین فرصت، می ‏آورم.

البته تحقیق پیرامون این آیه بحث جدایی است و مربوط به بحث کنونی ما نیست. وقتی این بانو آمد سلیمان ـ سلام ‏اللَّه علیه ـ به عنوان آزمایش هوش، دستور فرمود تخت ملکه سبا را مختصری تغییر دهند تا میزان هوش و توجه او را بیازماید. او هم گفت (کأنّه هو) گویا این تخت من است و نگفت «انّه هو» یعنی حتماً آن تخت من است، و سرانجام بعد از یک سلسله مناظره و مباحثه و محاوره و سؤال و جواب، بلقیس گفت:

ربّ انّی ظلمت نفسی وأسلمت مع سلیمان للَّه ربّ العالمین

اگرچه آن خوی وثنیت و بت‏ پرستی مانع بود که زودتر بپذیرد:

وصدّها ما کانت تعبد من دون اللَّه انّها کانت من قوم کافرین

یعنی این خوی وثنیّت و صنمیّتش صادّ بود و او را منصرف می‏کرد، چون نفس بت ‏پرستی انصراف از طریق حق است، لذا می‏ فرماید این بیراهه رفتن، او را از راه بازداشت ولی در عین حال راه فطرت و اندیشه و تصمیم‏ گیری به رویش گشوده بود، لذا قرآن بعد از این که فرمود بت‏ پرستی نگذاشت که این زن ایمان بیاورد، می‏ فرماید وقتی وی از نزدیک با سلیمان گفتگو کرد گفت: (ربّ انّی ظلمت نفسی وأسلمت مع سلیمان للَّه ربّ العالمین) یعنی خدایا من به خودم ستم کردم از این که تو را نپرستیدم و من همراه سلیمان به کوی تو می‏ آیم. من مسلمان سلیمانی نیستم بلکه من با سلیمان، مسلمانم و مسلمان توام، نگفت «أسلمت لسلیمان» بلکه گفت (أسلمت مع سلیمان للَّه ربّ العالمین) بدین خاطر است که ذات اقدس اله از این جریان به عنوان عظمت و عبرت‏ آموزی یاد می‏کند.

در مقابل این قصه، قصص فراوانی هم هست که اگر کسی خواست بفهمد آل فرعون عاقلترند یا این زن، آل نمرود عاقلترند یا این زن، سلاطینی که مسیح ـ سلام‏ اللَّه علیه ـ با آنها روبرو بود عاقلترند یا این زن، بعد از این که معنای عقل در فرهنگ قرآن را تبیین نمود، خواهد دید این زنی که سلطنت می ‏کرد و زمامدار کشور وسیع یمن بود، عاقلتر از خیلی از زمامدارهای مرد بوده است. او می‏ دانست که شجاعت در تسلیم شدن در مقابل حق است نه تهور، او شجاعت را از تهور تمیز داد و نگفت: ما حاضر نیستیم زیر بار پیامبران بیگانه برویم، زیرا که چنین خوی و سیرتی خوی درندگی است. او پذیرفت، چرا که بیگانه‏ ای در کار نبود، سلیمان آشنا است، پیامبری است که پیام دوست را آورده و سخن حق را ارائه داده است. قرآن کریم این داستان را به عنوان یک نمونه طرح می‏کند. اگر چنانچه مردانی به صلاح و فلاح رسیده‏اند، مردانی هم به فساد و افساد و هلاکت نسل انسانها و حرث آنها دست یازیدند و بسیاری از مردم بی گناه را کشتند. اما این زن بسیاری از خون ها را حفظ نمود. و بر اساس همین جریان، زنان فراوانی در صدر اسلام گفتند: "أسلمت مع رسول اللَّه، للَّه ربّ العالمین".»3

همان گونه که در مطلب قبل هم اشاره شد آیت الله جوادی آملی چند مؤلفه را در پذیرش حق از جانب بلقیس مطرح می کنند:

1- آن زن، قدرتش از سلاطین دیگر کمتر نبود اما عاقل‏تر از سایر مردها بود.

2- مناجات و موعظه در زن بیش از مرد اثر می ‏گذارد.

3- با درباریانش مشورت کرد.

4- او می‏ دانست که شجاعت در تسلیم شدن در مقابل حق است .

بنابراین از مجموع تمام مواردی که ذکر شد می توان نتیجه گرفت که میزان عقل ملکه ی سبأ بیشتر بود که موجب شد پذیرش در مقابل حق داشته باشد1.

همچنین چون روح تسلیم پذیری و اطاعت در زنان بیشتر است و راحت تر موعظه را می پذیرند باعث شد او به دعوت سلیمان نبی لبیک گوید. ذکر این نکته در این جا قابل توجه است که در مقابل این که زنان چنین روحیه ای دارند، مردان تأثیرپذیری کمتری در این حوزه دارند و شاید حکمت این که گفته شده است زنان باید «نعم العون علی طاعة» الله مرد باشند این است که زنی که خود عبد است و در راه اطاعت از حق است یک راه میانبر است برای بندگی بهتر مرد تا آن کمبود جبران شود. همچنین همین ویژگی در مرد و روح مردانگی او که در جنسیتش بروز و ظهور دارد می تواند با افراط و عدم کنترلش تبدیل به فرعونی شود که می گوید «انا ربکم الاعلی» و یا با مهارش تا اوج نبی شدن و تسلیم در برابر حق پیش برود.

مورد دیگر که البته آیت الله جوادی آملی توضیحی درباره اش ندادند موضوع مشورت بود که به بلقیس در پذیرش حق کمک کرد. (مشورت از ارکان حکومت حاکم اسلامی است و نقطه ی مقابل خودرأیی و دیکتاتوری است)

 و در نهایت معیار شجاعت واقعی تسلیم در برابر حق ذکر شد.

نکته ی مهم دیگر که کمتر در منابع و کلام بزرگان به آن توجه شده است این است که باید بر روی حکمت این که ویژگی های حاکم تراز حول محور یک زن در قرآن کریم شرح داده شده است مطالعه کرد.2

پ.ن: بنده از پس فردا،حدود ده روزی به اینترنت دسترسی ندارم و در این مدت نظرات تأییدی هستند (پس از ده روز تأیید خواهند شد). سعی میکنم (قول نمی دهم) مطلبی را برای به روزرسانی زمان بندی شده و خودکار قرار دهم تا در این مدت صالحات به روز باشد ان شاء الله (گرچه این مطلب انقدر طولانی هست که اگر ننویسم هم جبران ننوشتن را می کند!)


1-منبع: زن در آیینه جلال و جمال، آیت الله جوادی آملی، ص 286-290
3-در همین جا می توان فهمید که کلام حضرت علی (ع) در مورد «النساء نواقص العقول» عام نیست و مربوط به گروه خاصی از زنان است نه همه ی زنان. ان شاء الله به شرط توفیق و حیات به این شبهه پرداخته خواهد شد.

2-همچنان که در مسئله ی بیعت هم این گونه است. موضوع بیعت در قرآن با بیعت زنان مطرح شده است. شاید بتوان گفت حکمت این موضوع همانی است که حضرت آقا بارها در مورد مثل قرار گرفتن زنانی مثل زن لوط و نوح و در مقابل حضرت مریم و آسیه به عنوان الگو اشاره کردند. چون زن در حوزه ی تأثیر گذاری یک وجه الگویی دارد (این به لطافت زن و قدرت نرم که در آینده به آن پرداخته خواهد شد مرتبط است).

نرگس
۱۰ شهریور ۹۴ , ۱۴:۵۶
سلام عزیزم. فوق العاده بود... ان شاالله چنین زنانی رو به حقیقت الگوی خودمون کنیم...
یه شبهه هم برام پیش اومد راجع به حکومتداری چنین زنانی که *همراه با مشورت* به نتیجه خوبی رسیدند ولی چنین چیزی عملا در دینمون قابل قبول نیست. والله اعلم.

پاسخ :

علیکم السلام خانم
ان شاء الله
منظور شبهه ی شمارو متوجه نشدم؟
منظورتون این بود که ما مشورت رو در حکومت داری قبول نداریم؟
اگر منظورتون این هست، برداشت اشتباهی داشتید. چون ما مشورت رو در بسیاری از امور از جمله در رأس حکومت از به عنوان یکی از ارکان حکومتی مد نظر داریم و در حال اجرا هم هست.
اگر منظورتون حکومت زنان هست، بنده فعلا در جایگاهی نیستم که در این حوزه نظر بدهم.
می توانید این لینک را در این باره مطالعه کنید.

میم ....
۱۰ شهریور ۹۴ , ۱۹:۲۴
زنان باید «نعم العون فی طاعة» الله مرد باشند این است که زنی که خود عبد است و در راه اطاعت از حق است یک راه میانبر است برای بندگی بهتر مرد تا آن کمبود جبران شود.

من اینجا رو متوجه نشدم!
امیدوارم الان جواب بدی وگرنه ده روز باید صبر کنم:"|

پاسخ :

حضرت رسول صلوات الله علیه در اولین روز عروسی از حضرت علی علیه السلام می پرسند: فاطمه را چگونه یافتی؟
حضرت پاسخ می دهند «نعم العون علی طاعة الله» یعنی بهترین یاور برای اطاعت از خدا.
به نظر حقیر مرد به لحاظ ویژگی مردانه اش نیاز به یک راه میانبر و یک لطافتی دارد تا آن روحیه ی سخت و محکم در برابر اطاعت خدا و بندگی اش نرم شود. این مسیر را باید زنی که خود عبد خداست فراهم کند تا روح بندگی در شوهرش تقویت شود.
مریم ...
۱۸ شهریور ۹۴ , ۲۱:۱۴
سلام
این سه تا وبلاگ مال یه خانم که معمار و شهرسازه...

ولی وبلاگ قرآنیش به کتاب تبدیل شده گرچه شما خودتون استادین ولی شاید به کارتون اومد...

http://barayeayeha.persianblog.ir/
وبلاگی که کتاب شد

http://qoran1430.persianblog.ir/

http://baharnarenj89.persianblog.ir/

پاسخ :

سلام بر شما خواهر عزیز
ممنون برای لینک ها
وبلاگ اول و آخر گویا حذف شدند.
محب الحسینی
۲۱ شهریور ۹۴ , ۱۷:۲۱
سلام کربلایی
زیارت قبول
اگر اومدین ما رو بی خبر نذارید

پاسخ :

علیکم السلام خواهر خوبم
سلامت باشید به لطف خدا برگشتیم.
ان شاء الله با معرفت حقیقی قسمت همه ی آرزومندان و مومنین و مومنات بشود
اگر لایق باشم نایب الزیاره همه ی دوستان بودم.
میم ....
۲۲ شهریور ۹۴ , ۱۹:۳۱
عه:|
من فکر کردم میانبر واسه ماس:|

پاسخ :

:)

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
بسم الله الرحمن الرحیم
ان شاءالله در اینجا به عنوان
«کرسی آزاداندیشی مجازی زن و خانواده»
دیدگاه هایم را در باب موضوعات مختلف پیرامون زنان با تمرکز بر تعریف و تبیین جایگاه و نقش زن و خانواده در اسلام و قرآن خواهم نوشت.
مشی کلی این وبلاگ نگاه منصفانه و واقع بینانه در قضاوت بین آراء گوناگون و متنوع صادر شده از متفکران و نظریه پردازان شرقی و غربی است، لذا جهت گیری های فمینیستی و امثالهم در اینجا اعتباری ندارند.
مطالب مندرج در این وبلاگ نتیجه سال ها مطالعه و برآیند آموخته های بنده است که در جهت منویات امام خامنه ای آن ها را به اشتراک میگذارم. طبیعتا نظراتم نه نظری نهایی و جامع است و نه بدون اشکال. فقط فتح بابی است برای جور دیگر نگریستن به جنس «زن».
نظرات در این وبلاگ باز است و همه ی نظرات موافق و مخالف به شرط عدم توهین محترمند و فقط نظرات حاوی توهین حذف خواهند شد.

لازم به ذکر است هر گونه کپی برداری یا نشر مطالب وبلاگ «صالحات» منوط به اجازه نویسنده ی وبلاگ است.
پیوندها
Designed By Erfan Powered by Bayan